Biohemijsko drustvo Srbije

Počasni članovi BDS



Prof. dr Vesna Niketić

Profesorka Vesna Niketić (devojačko Raičević) (Beograd, 1947) je diplomirala na Hemijskom fakultetu Univerziteta u Beogradu (1970.), nakon čega je boravila na Danskom institutu za hemiju proteina u Kopenhagenu (1971-1974) gde je ovladala najsavremenijim tehnikama i metodama toga vremena za određivanje sekvence proteina (što je tada bila vodeća istraživačka tema!). Na Hemijskom fakultetu je zaposlena od 1975. pa sve do penzionisanja (2012.), prošavši sva zvanja, od asisenta do redovnog profesora.

Naučni rad profesorke Niketić odvijao se većinom u okviru tri teme: (a) hemijske i post-translacione modifikacije proteina, (b) prebiotička sinteza i hemijska evolucija i (c) hemija i biohemija azot monoksida (NO).

  1. U okviru proučavanja hemijskih modifikacija proteina za sekvenciranje proteina razvijen je postupak za zaštitu ostataka cisteina uvođenjem sulfoetil grupe, što povećava polarnost proteina i tako smanjuje njihove gubitke pri automatskom sekvenciranju (1). U okviru istraživanja post-translacionih modifikacija proteina otkrivena je nova modifikacija hemoglobina (Hb) vezivanjem glikoinozitolfosfolipida (GPI) izazvana hiperinsulinizmom i hipoglikemijom (2). Prvi put je (u eritrocitima izloženim oksidativnom stresu) identifikovan adukt hemoglobina i glutationa (HbSSG) (3). što se u literaturi citira i kao prvi glutationilovani protein identifikovan in vivo. Otkriveno je da hemoglobin poseduje kapacitet da vezuje znatne količine holesterola (Ch) iz cirkulacije pri čemu nastaje hemoglobin-holesterol adukt (Hb-Ch) koji je predložen kao nova forma holesterola u cirkulaciji koja odstranjuje višak (potencijalno štetnog) slobodnog holesterola iz cirkulacije (4).
  2. Izlet u prebiotičku hemiju doveo je do razvoja originalnog postupka za razdvajanje i karakterisanje komponenti kompleksne reakcione smeše dobijene radiolizom rastvora HCN pri simuliranim prebiotičkim uslovima. Identifikovan je veći broj biološki relevantnih molekula male molekulske mase i (po prvi puta u dugoj istoriji istraživanja prebiotičke hemije HCN) detektovani su polimeri velike molekulske mase sa peptidnim fragmentima koji su pokazivali katalitička svojstva od značaja za prebiotičke procese (5).
  3. Istraživanje interakcija NO sa biološki relevantnim metalnim centrima (MnSOD, FeSOD, „slobodno gvožđe“, MnSOD-mimetici) dovelo je do otkrića nove, do tada neopisane reakcije disproporcionisanja NO („NO dismutacija“) u reaktivne NO+ i NO- vrste, od kojih svaka izaziva različite reakcije u biološkim uslovima. Ovo je objasnilo i inaktivaciju i nitrovanje ostataka tirozina u MnSOD koje izaziva NO u raznim patologijama (6,7,8,9).

Napominjemo da su neka od ovih istraživanja urađena i publikovana u nedavnom, najtežem periodu (1990-2000) za našu zemlju, kada smo iskusili inflaciju, građanski rat, sankcije UN, NATO bombardovanje, što je izuzetno otežalo uslove za istraživanje.

Profesorka Niketić je držala nastavu iz većeg broja osnovnih i viših biohemijskih kurseva za studente hemije i biohemije. Osnovala je predmete Biohemija proteina i nukleinskih kiselina kao osnovni i Biohemija i biofizika makromolekula kao viši kurs za studente osnovnih i posle-diplomskih studija biohemije. Napisala je knjigu Principi strukture i aktivnosti proteina (1995)1 koja se još uvek široko koristi kao udžbenik. Pripremila je veliku količinu nastavnog materijala za kurseve koje je predavala. Bila je mentor za diplomske, magistarske i doktorske radove većeg broja izvanrednih studenata čiji napredak u uspešne istraživače u akademskoj sredini i industriji nastavlja da prati. Profesorka Niketić je obavljala mnoge profesionalne aktivnosti na Hemijskom fakultetu, a posebno se angažovala u osnivanju i organizaciji Biohemijske studijske grupe.

Profesorka Niketić je bila aktivna u Biohemijskom društvu Srbije od njegovog osnivanja (1976.) pa sve do njenog penzionisanja. Posebno se angažovala u konsolidaciji Društva nakon raspada bivše Jugoslavije i registraciji Društva u FEBS (1998.). U narednom periodu ovo se pokazalo kao korisno za biohemičare u Srbiji (samo da spomenemo veliku donaciju FEBS-a u opremi i literaturi, veliki broj stipendija za mlade istraživače što im je omogućilo odlaske na kongrese, letnje škole kao i boravke u prestižnim evropskim laboratorijama). Profesorka Niketić je izabrana za počasnog člana Biohemijskog društva Srbije 2013. godine.

Izabrane reference

  1. Vesna Niketić, Johannes Thomsen and Karsten Kristiansen: Modification of cysteine residues with sodium 2-bromoethanesulfonate. Application of S- sulfoethylated peptides in automatic Edman degradation, Europ. J. Biochem. 46, 547-51 (1974).
  2. Vesna Niketić, Nenad Tomasević and Milan Nikolić: Covalent glycoinositolphospholipid binding to hemoglobin: a new post-translational modification of Hb occurring in hyperinsulinism with concomitant hypoglycemia, Biochem. Biophys, Res. Commun., 239, 435-438 (1997).
  3. Vesna Niketić, Drago Bešlo, Smiljana Raičević, Slavica Sredić and Mira Stojković: Glutathione adduct of hemoglobin (HbASSG) in hemolysates of patients on long term antiepileptic therapy, Int. J. Biochem., 24, 503-507 (1992).
  4. Vesna Niketić, Zorica Draganić, Smiljana Nešković, Ivan Draganić: Enzymatic characterization of peptidic materials isolated from aqueous solutions of ammonium cyanide (pH 9) and hydrocyanic acid (pH 6) exposed to ionizing radiation. J. Mol.Evol., 18, 130-134 (1982).
  5. Vesna Niketić, Srdjan Stojanović, Aleksandra Nikolic, Mihailo Spasić and A.M.Michelson: Exposure of Mn and FeSODs, but not Cu/ZnSOD, to NO leads to nitrosonium and nitroxyl ions generation which cause enzyme modification and inactivation. An in vitro study, Free Rad. Biol. Med., 27, 992-996 (1999).
  6. Milan Nikolić, Danijela Ristić Medić, Dragana Stanić, Marija Postić, Aleksandra Arsić, Vesna Niketić: Dietary lipid intake influences the level of cholesterol bound to haemoglobin in human erythrocytes, Eur. J. Nutr., 47, 123–130 (2008).
  7. Srđan Stojanović, Dragana Stanić, Milan Nikolić, Mihailo Spasić, Vesna Niketić: Iron catalyzed conversion of NO into nitrosonium (NO+) and nitroxyl (HNO/NO-) species. Nitric Oxide, 11, 256–262 (2004).
  8. Miloš R. Filipović, Dragana Stanić, Smiljana Raičević, Mihailo Spasic, Vesna Niketić: Consequences of MnSOD interactions with nitric oxide: nitric oxide dismutation and the generation of peroxynitrite and hydrogen peroxide, Free Rad. Res., 41, 62-72 (2007).
  9. Miloš R. Filipović, Katharina Duerr, Miloš Mojović, Vladica Simeunović, Robert Zimmermann, Vesna Niketić and Ivana Ivanović-Burmazović: NO dismutase activity of seven-coordinate manganese(II) pentaazamacrocyclic complexes, Angew. Chem., 47, 8735-8739 (2008).

 
Powered by Univerzitet u Beogradu - Hemijski fakultet Webdesign